Ցեֆտրիաքսոն

Ցեֆտրիաքսոնը (Ceftriaxone) երրորդ սերնդի ցեֆալոսպորինների խմբին պատկանող լայն սպեկտրի հակաբիոտիկ է։ Այն նախատեսված է ծանր բակտերիալ վարակների բուժման համար և օգտագործվում է միայն ծնողական (պարենտերալ) ձևով՝ ներարկման կամ ներերակային ներմուծման միջոցով։ Դեղը արդյունավետ է գրամ-դրական և գրամ-բացասական բազմաթիվ միկրոօրգանիզմների դեմ, այդ թվում՝ այնպիսիք, որոնք արտադրում են բետա-լակտամազներ։ Այն լայնորեն կիրառվում է հիվանդանոցային պայմաններում՝ շնչառական, միզասեռական, որովայնային, ոսկրային, հոդային վարակների, մենինգիտի, սեպսիսի, ինչպես նաև վիրուսային հիվանդությունների բարդությունների կանխարգելման համար։ Ցեֆտրիաքսոնը առանձնանում է երկարատև կիսատրոհման ժամանակով, որը թույլ է տալիս այն ներմուծել օրական մեկ անգամ։ Առկա դեղաչափեր՝ 0,25 գ, 0,5 գ, 1 գ, 2 գ փոշի ներարկման լուծույթի պատրաստման համար։

Ցեֆտրիաքսոնը բակտերիցիդ ազդեցություն ունի՝ արգելակելով բակտերիալ բջջային պատի սինթեզը պենիցիլին-կապող սպիտակուցների հետ միացումով։ Այն ակտիվ է Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes, Haemophilus influenzae, Neisseria gonorrhoeae, Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae, Proteus mirabilis և այլնի դեմ։ Ներմուծումից հետո այն արագ և գրեթե ամբողջությամբ (մոտ 100 %) ներծծվում է։ Կենսահասանելիությունը ներարկման դեպքում 100 % է։ Դեղը լավ է ներթափանցում հյուսվածքների և մարմնի հեղուկների մեջ, այդ թվում՝ ուղեղային հեղուկի մեջ (մենինգիտի դեպքում)։ Այն մասամբ (մոտ 33–67 %) կապվում է պլազմայի սպիտակուցների հետ։ Վերացման կիսատրոհման ժամանակը մեծահասակների մոտ կազմում է մոտ 6–9 ժամ։ Դուրս է բերվում մեզով (մոտ 33–67 %) և լեղով (մնացած մասը)։ Ազդեցության սկիզբը նկատվում է ներմուծումից հետո 1–2 ժամվա ընթացքում, իսկ առավելագույն կոնցենտրացիան հասնում է 1 ժամում։

Ակտիվ նյութ՝ Ցեֆտրիաքսոն (Ceftriaxone) նատրիումի աղի ձևով։ Յուրաքանչյուր շիշ պարունակում է 0,25 գ, 0,5 գ, 1 գ կամ 2 գ Ցեֆտրիաքսոն։ Օժանդակ նյութեր չկան կամ դրանք նվազագույն են (սովորաբար շիշի նյութը ապակի է)։

• Շնչառական համակարգի ծանր վարակներ (թոքաբորբ, թարախային բրոնխիտ)
• Միզասեռական համակարգի վարակներ (պիելոնեֆրիտ, գոնորեա)
• Որովայնային վարակներ (պերիտոնիտ, խոլեցիստիտ)
• Ոսկրերի և հոդերի վարակներ
• Մաշկի և փափուկ հյուսվածքների վարակներ
• Մենինգիտ և այլ կենտրոնական նյարդային համակարգի վարակներ
• Սեպսիս և սեպտիկեմիա
• Վարակների կանխարգելում վիրահատություններից առաջ
• Լայմի հիվանդություն (բորելիոզ)
• Տիֆոիդ տենդ

Հակացուցումներ.

• Հիպերզգայնություն ցեֆտրիաքսոնի, այլ ցեֆալոսպորինների կամ ցանկացած բետա-լակտամային հակաբիոտիկների նկատմամբ
• Նորածինների հիպերբիլիրուբինեմիա (հատկապես նորածիններ, որոնք ստանում են կալցիում պարունակող լուծույթներ)
• Նորածինների մոտ նախկինում գրանցված կալցիում-ցեֆտրիաքսոնի համալիրներով թոքերի և երիկամների վնասում
• Հղիություն (միայն բացարձակ անհրաժեշտության դեպքում)
• Կրծքով կերակրում (դադարեցնել կերակրումը դեղորայքի ընդունման ժամանակահատվածում)

Կողմնակի ազդեցություններ.

• Անաֆիլակտիկ ռեակցիաներ, շիբրիքս, անգիոիդեմա, բրոնխոսպազմ
• Էոզինոֆիլիա, լեյկոպենիա, գրանուլոցիտոպենիա, հեմոլիտիկ անեմիա, թրոմբոցիտոպենիա
• Գլխացավ, գլխապտույտ, գիտակցության խանգարում
• Սրտխառնոց, փսխում, փորլուծություն, կոլիտ (այդ թվում պսևդոմեմբրանոզ), ստամոքսի ցավ, դիսպեպսիա, խոլեստազ, հեպատիտ
• Մաշկային ցան, քոր, ուրիկարիա, Ստիվենս-Ջոնսոնի սինդրոմ, տոքսիկ էպիդերմալ նեկրոլիզ
• Երիկամների ֆունկցիայի խանգարում, կրեատինինի բարձրացում
• Տեղային ռեակցիաներ ներարկման տեղում (ցավ, ինդուրացիա, ֆլեբիտ)
• Կանդիդոզ (բերանի խոռոչի, սեռական օրգանների)

Փոխազդեցություններ այլ դեղերի, սննդի և ալկոհոլի հետ՝ մանրամասն

• Ամինոգլիկոզիդներ՝ փոխադարձ ուժեղացում հակաբակտերիալ ազդեցության, սակայն չի խառնել նույն շիշում
• Անտիկոագուլյանտներ (վարֆարին)՝ արյունահոսության ռիսկի աճ, անհրաժեշտ է վերահսկել պրոթրոմբինային ժամանակը
• Կալցիում պարունակող լուծույթներ (հատկապես ներերակային)՝ կյանքին վտանգող կալցիում-ցեֆտրիաքսոնի համալիրների առաջացում, արգելվում է միաժամանակյա ներմուծումը
• Ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային դեղեր՝ արյունահոսության ռիսկի աճ
• Բակտերիոստատիկ հակաբիոտիկներ (տետրացիկլիններ, մակրոլիդներ)՝ հնարավոր հակադրություն ցեֆտրիաքսոնի բակտերիցիդ ազդեցությանը
• Ալկոհոլ՝ դիսուլֆիրամանման ռեակցիա (հնարավոր է սրտխառնոց, փսխում, գլխացավ, տախիկարդիա)
• Սնունդը չի ազդում ներերակային և ներմկանային ձևերի կենսամատչելիության վրա

Գերդոզավորում. ախտանշանները և ինչ անել

• Ախտանշաններ՝ սրտխառնոց, փսխում, փորլուծություն, գերզգայնության ռեակցիաների ուժեղացում, էնցեֆալոպաթիա, կոնվուլսիաներ (հատկապես երիկամային անբավարարության դեպքում)
• Բուժում՝ սիմպտոմատիկ և աջակցող թերապիա, հեմոդիալիզը և պերիտոնեալ դիալիզը անարդյունավետ են ցեֆտրիաքսոնը օրգանիզմից հեռացնելու համար, սակայն օգտակար են գերդոզավորման հետևանքով առաջացած բարդությունների դեպքում

Ցեֆտրիաքսոնը ներմուծվում է ներարկային (IM) կամ ներերակային (IV) ճանապարհով։ Մեծահասակների և 12 տից բարձր երեխաների համար սովորական դեղաչափը 1–2 գ է օրական 1 անգամ (առավելագույնը՝ 4 գ/օր ծանր դեպքերում)։ Նորածինների և փոքր երեխաների դեպքում դեղաչափը հաշվարկվում է 20–80 մգ/կգ/օր՝ կախված վարակի ծանրությունից։ Մենինգիտի դեպքում երեխաների համար կարող է կիրառվել մինչև 100 մգ/կգ/օր։ Բուժման տևողությունը սովորաբար 4–14 օր է՝ կախված վարակի տեսակից և հիվանդի վիճակից։ Դեղը կարող է ներմուծվել անկախ կերակրումից։ Ներարկման համար փոշին լուծվում է 1 % լիդոկաինի լուծույթում կամ ջրում ներարկման համար, ներերակային ներմուծման համար՝ ֆիզիոլոգիական լուծույթում կամ գլյուկոզայի լուծույթում։

պահել 25°C-ից ոչ ավելի ջերմաստիճանում, պաշտպանել լույսից և խոնավությունից, երեխաների համար անհասանելի վայրում, պիտանելիության ժամկետը՝ 3 տարի

Հղիության ընթացքում օգտագործվում է միայն այն դեպքում, երբ հնարավոր օգուտը գերազանցում է պտղի համար ռիսկը (FDA կատեգորիա B)։ Կրծքով կերակրման ժամանակ դեղը ներթափանցում է կաթի մեջ, ուստի պետք է զգուշություն ցուցաբերել կամ դադարեցնել կերակրումը։ Նորածինների մոտ, հատկապես նախաժամնայինների դեպքում, պետք է զգուշություն ցուցաբերել հիպերբիլիրուբինեմիայի ռիսկի պատճառով։ Տարեցների մոտ դեղաչափի ճշգրտում սովորաբար չի պահանջվում, եթե երիկամային և լյարդային ֆունկցիան նորմալ է։ Երիկամների և լյարդի ծանր անբավարարության դեպքում անհրաժեշտ է դեղաչափի ճշգրտում և պարբերական մոնիտորինգ։ Դեղը չի ազդում մեքենա վարելու և մեխանիզմներով աշխատելու ունակության վրա, սակայն որոշ հիվանդների մոտ կարող է առաջացնել գլխապտույտ կամ սրտխառնոց։