Ատորտոնուս

Ատորտոնուսը (Atorvastatinum) ստատինների խմբին պատկանող դեղամիջոց է, որն օգտագործվում է արյան պլազմայում լիպիդների մակարդակը իջեցնելու համար։ Այն հանդիսանում է HMG-CoA ռեդուկտազի ընտրովի և մրցակցային ինհիբիտոր։ Հիմնական նշանակությունն է նվազեցնել ցածր խտության լիպոպրոտեինների (LDL) և տրիգլիցերիդների մակարդակը, միաժամանակ բարձրացնելով բարձր խտության լիպոպրոտեինների (HDL) մակարդակը։ Դեղը նախատեսված է առաջնային և երկրորդային կանխարգելման համար սրտանոթային հիվանդությունների մոտ հիվանդների մոտ, ովքեր ունեն դիսլիպիդեմիա, ընտանեկան հիպերխոլեստերինեմիա կամ այլ ռիսկային գործոններ։ Ատորտոնուսն առանձնանում է իր բարձր արդյունավետությամբ և երկարատև ազդեցությամբ՝ համեմատած այլ ստատինների հետ։

Դեղը թողարկվում է թաղանթապատ հաբերի ձևով բանավոր ընդունման համար։ Այն լայնորեն կիրառվում է չափահասների մոտ, որոշ դեպքերում նաև մանկական տարիքում (10 տարեկանից բարձր) ընտանեկան հիպերխոլեստերինեմիայի դեպքում։ Ատորտոնուսը համարվում է արդյունավետ միջոց աթերոսկլերոզի առաջընթացը դանդաղեցնելու և սրտամկանի ինֆարկտի, ինսուլտի ռիսկը նվազեցնելու համար։

Առկա դեղաչափեր՝ 10 մգ, 20 մգ, 40 մգ, 80 մգ թաղանթապատ հաբեր։

Ատորվաստատինը արգելակում է HMG-CoA ռեդուկտազ ֆերմենտը, որը լյարդում խոլեստերինի սինթեզի առանցքային փուլն է։ Այս արգելակման հետևանքով լյարդային բջիջներում խոլեստերինի կոնցենտրացիան նվազում է, ինչը հանգեցնում է LDL-ռեցեպտորների թվի աճի և արյան պլազմայից LDL-ի ավելի արդյունավետ հեռացման։ Դեղը նվազեցնում է LDL-ի մակարդակը 35–60 %-ով, տրիգլիցերիդները՝ 15–30 %-ով և մեծացնում է HDL-ի մակարդակը 5–15 %-ով։ Ատորվաստատինը արագորեն կլանվում է ստամոքսաղիքային տրակտից, առավելագույն կոնցենտրացիան արյան պլազմայում հասնում է 1–2 ժամում։ Կենսահասանելիությունը կազմում է մոտ 14 %։ Դեղը ինտենսիվորեն կապվում է պլազմայի սպիտակուցների հետ (մոտ 98 %) և ենթարկվում է լյարդային մետաբոլիզմի CYP3A4 ֆերմենտների միջոցով։ Կիսատրոհման ժամանակը կազմում է մոտ 14 ժամ, սակայն ակտիվ մետաբոլիտների շնորհիվ լիպիդ-իջեցնող ազդեցությունը պահպանվում է 20–30 ժամ։ Դուրս է բերվում հիմնականում լեղու և կղանքի հետ, փոքր քանակությամբ՝ մեզով։ Ազդեցության սկիզբը նկատվում է 2 շաբաթվա ընթացքում, առավելագույն էֆեկտը՝ 4–6 շաբաթում։

Ակտիվ նյութ՝ Ատորվաստատին կալցիում (atorvastatin calcium)՝ համարժեք 10 մգ, 20 մգ, 40 մգ կամ 80 մգ ատորվաստատինին։
Օժանդակ նյութեր՝ կալցիումի կարբոնատ, միկրոբյուրեղային ցելյուլոզա, լակտոզա մոնոհիդրատ, կրոսկարմելոզա նատրիում, հիպրոմելոզա, մագնիումի ստեարատ, տիտանի դիօքսիդ, պոլիէթիլեն գլիկոլ, տալկ, սիլիկա։

• Առաջնային հիպերխոլեստերինեմիա (Հետերոզիգոտ ընտանեկան և ոչ ընտանեկան)
• Խառը դիսլիպիդեմիա (Ֆրեդրիքսոնի IIa և IIb տեսակներ)
• Ընտանեկան հոմոզիգոտ հիպերխոլեստերինեմիա (որպես լրացուցիչ թերապիա)
• Սրտանոթային հիվանդությունների առաջնային և երկրորդային կանխարգելում
• Աթերոսկլերոզի առաջընթացի դանդաղեցում
• Տրիգլիցերիդների բարձր մակարդակի դեպքում

Հակացուցումներ.

• Հիպերսենսիտիվություն ատորվաստատինի (atorvastatin) կամ դեղի որևէ օժանդակ նյութի նկատմամբ
• Ակտիվ լյարդի հիվանդություն կամ անհայտ ծագման տրանսամինազների մշտական բարձրացում
• Հղիություն
• Կրծքով կերակրում
• Մանկական և դեռահասային տարիք մինչև 18 տարեկանը (արդյունավետության և անվտանգության տվյալների բացակայության պատճառով)

Կողմնակի ազդեցություններ.
Շատ հաճախ (≥1/10)

• Միալգիա

Հաճախ (≥1/100 մինչև <1/10)

• Ռնգային կոնգեստիա, ֆարինգիտ
• Հիպերգլիկեմիա
• Գլխացավ
• Աննորմալ լյարդի ֆերմենտների արժեքներ (ALT, AST)
• Միոպաթիա, մկանային սպազմ
• Հոդային ցավ
• Փորլուծություն, փորկապություն, գազեր, ստամոքս-աղիքային ցավ
• Փսխում, սրտխառնոց

Ոչ հաճախ (≥1/1000 մինչև <1/100)

• Անորեքսիա, ախորժակի բարձրացում
• Քաշի ավելացում կամ նվազում
• Քնի խանգարումներ, անքնություն, երազների անոմալիաներ
• Ամնեզիա, գլխապտույտ, դիսգևզիա, հիպեսթեզիա
• Մաշկային ցան, քոր, ալոպեկիա
• Իմպոտենցիա

Հազվադեպ (≥1/10000 մինչև <1/1000)

• Թրոմբոցիտոպենիա
• Հիպերսենսիտիվության ռեակցիաներ (այդ թվում անաֆիլաքսիա)
• Պանկրեատիտ
• Պերիֆերիական նևրոպաթիա, պոլինևրոպաթիա
• Միոպաթիա, միոզիտ, ռաբդոմիոլիզ
• Վասկուլիտ, այտուց

Շատ հազվադեպ (<1/10000)

• Ստևենս-Ջոնսոնի սինդրոմ, տոքսիկ էպիդերմալ նեկրոլիզ
• Լյարդային անբավարարություն

Փոխազդեցություններ այլ դեղերի, սննդի և ալկոհոլի հետ.
Ատորվաստատինը մետաբոլիզացվում է CYP3A4 իզոֆերմենտով, ուստի CYP3A4-ի հզոր ինհիբիտորները (իտրակոնազոլ, կետոկոնազոլ, պոզակոնազոլ, վորիկոնազոլ, էրիթրոմիցին, կլարիտրոմիցին, տելիտրոմիցին, ՀԻՎ-ի պրոտեազային ինհիբիտորներ, բոցեպրևիր, տելապրևիր, նեֆազոդոն, կոբիցիստատ պարունակող դեղեր) կարող են էապես բարձրացնել ատորվաստատինի պլազմայի կոնցենտրացիան և միոպաթիայի/ռաբդոմիոլիզի ռիսկը։ Այդ համակցությունները հակացուցված են կամ պահանջում են դեղաչափի էական նվազեցում։ Չափավոր ինհիբիտորները (ֆլուконаզոլ, դիլտիազեմ, վերապամիլ, գրեյպֆրուտի հյութ) նույնպես պահանջում են զգուշություն։ Ռիսկը մեծանում է ֆիբրատների, նիկոտինաթթվի, կոլխիցինի և այլ ստատինների հետ համատեղ օգտագործման դեպքում։ Ռիֆամպիցինը և այլ CYP3A4 ինդուկտորները կարող են նվազեցնել ատորվաստատինի ազդեցությունը։ Ալկոհոլի չափից ավելի օգտագործումը մեծացնում է լյարդային անբարենպաստ ազդեցությունների հավանականությունը։

Գերդոզավորում.
Ատորվաստատինի գերդոզավորման դեպքում հատուկ հակաթույն չկա։ Ախտանշանները սովորաբար սահմանափակվում են կողմնակի ազդեցությունների ուժեղացմամբ (մկանային ցավ, ստամոքս-աղիքային խանգարումներ, լյարդի ֆերմենտների բարձրացում)։ Բուժումը սիմպտոմատիկ է և աջակցող։ Պետք է դիմել բժշկական օգնության, հնարավոր է ակտիվացված ածխածնի ընդունում և օրգանիզմի ֆունկցիաների մշտական վերահսկում։ Հեմոդիալիզը արդյունավետ չէ, քանի որ ատորվաստատինը ինտենսիվորեն կապվում է պլազմայի սպիտակուցների հետ։

Կիրառվում է բերանային ճանապարհով՝ անկախ կերակուրից։ Մեծահասակների սկզբնական դեղաչափը սովորաբար կազմում է 10 մգ կամ 20 մգ մեկ անգամ օրական։ Անհրաժեշտության դեպքում դեղաչափը կարող է աստիճանաբար բարձրացվել մինչև 80 մգ օրական։ Ընտանեկան հոմոզիգոտ հիպերխոլեստերինեմիայի դեպքում օգտագործվում է 80 մգ օրական։ 10–17 տարեկան երեխաների մոտ սկզբնական դեղաչափը 10 մգ օրական է, առավելագույնը՝ 20 մգ օրական։ Թերապիայի տևողությունը որոշվում է բժշկի կողմից և կարող է լինել երկարաժամկետ։ Լիպիդային պրոֆիլի վերահսկումը խորհուրդ է տրվում կատարել 2–4 շաբաթը մեկ։

Պահել 15–25 °C ջերմաստիճանում, չոր և մութ տեղում, երեխաների համար անհասանելի վայրում: Պիտանելիության ժամկետը՝ 3 տարի

Հղիության և կրծքով կերակրման ժամանակ արգելված է օգտագործել, քանի որ կարող է վնաս հասցնել պտղին։ Չի խորհուրդ տրվում 18 տարեկանից ցածր երեխաներին, բացառությամբ ընտանեկան հիպերխոլեստերինեմիայի դեպքերի։ Տարեցների մոտ դեղաչափի ճշգրտում սովորաբար չի պահանջվում, սակայն պետք է զգուշություն ցուցաբերել։ Լյարդի ակտիվ հիվանդությունների և դեղորայքային հեպատիտի դեպքում հակացուցված է։ Երիկամների անբավարարության դեպքում դեղաչափի ճշգրտում չի պահանջվում։ Կարող է առաջացնել մկանային թուլություն և միոպաթիա, ուստի պետք է զգուշություն ցուցաբերել մեքենա վարելիս, եթե առկա են գլխապտույտ կամ այլ կողմնակի ազդեցություններ։